به گزارش خبرنگار ایرنا، فرزندخواندگی یکی از مهمترین جلوههای مسوولیت اجتماعی و انسانی در هر جامعه است؛ مسیری که در آن، یک کودک بیسرپرست یا بدسرپرست از فضای بلاتکلیفی و آسیب فاصله میگیرد و به کانونی امن به نام خانواده میرسد و با این حال، برخلاف آنچه گاهی در نگاه عمومی تصور میشود، فرزندپذیری صرفا یک تصمیم احساسی و عاطفی نیست، بلکه فرآیندی دقیق، چندلایه و مبتنی بر ضوابط قانونی، بررسیهای کارشناسی و ارزیابیهای اجتماعی و روانی است و در واقع، آنچه در این مسیر بیش از هر چیز اهمیت دارد، تامین منافع عالیه کودک و اطمینان از این موضوع است که او در محیطی امن، باثبات، سالم و برخوردار از صلاحیتهای لازم رشد خواهد کرد.
در سالهای اخیر، بهزیستی تلاش کرده با ساماندهی روندهای اجرایی، استفاده از سامانههای الکترونیکی و تقویت نظارتهای تخصصی، مسیر فرزندخواندگی را شفافتر، منظمتر و عادلانهتر پیش ببرد و در همین چارچوب، استان قزوین نیز از جمله استانهایی است که موضوع فرزندپذیری را با حساسیت و دقت ویژه دنبال میکند، آمارها نشان میدهد این حوزه نهتنها با استقبال متقاضیان روبهرو است بلکه به دلیل اهمیت آینده کودکان، نیازمند اولویتبندی، امتیازبندی و بررسی موشکافانه صلاحیت خانوادههای داوطلب است.
در عین حال زهرا غلامرضایی، مدیرکل بهزیستی استان قزوین در گفتوگو با خبرنگار ایرنا در تشریح آخرین وضعیت فرزندخواندگی در این استان، از واگذاری ۳۴ کودک بیسرپرست و بدسرپرست به خانوادهها خبر میدهد؛ آماری که در عین امیدبخش بودن، بیانگر مسوولیت سنگین مجموعه بهزیستی در انتخاب خانوادههای واجد شرایط نیز است و همچنین این مسوول معتقد است ورود کودک به خانواده، یکی از پراهمیتترین موضوعات در شکلگیری یک زندگی شیرین، موفق و پایدار است و به همین دلیل، این فرآیند باید با دقت کامل و صرفا از مسیرهای رسمی و قانونی دنبال شود.
در این میان، بسیاری از خانوادهها و متقاضیان، پرسشهای متعددی درباره شرایط فرزندخواندگی، اولویتهای قانونی، نحوه ثبتنام، مدارک مورد نیاز، وضعیت کودکان واجد واگذاری و همچنین نقش سامانه فرزندخواندگی دارند و پاسخ به این پرسشها میتواند هم به افزایش آگاهی عمومی کمک کند و هم مسیر تصمیمگیری را برای خانوادههایی که با نیت خیرخواهانه و مسوولانه قصد ورود به این عرصه را دارند، روشنتر سازد، آنچه در ادامه میخوانید، گفتوگویی تفصیلی با مدیرکل بهزیستی قزوین درباره ابعاد مختلف فرزندپذیری، روندهای قانونی و الزامات این مسیر حساس و سرنوشتساز است.
ایرنا. برای آغاز گفتوگو بفرمایید وضعیت فرزندخواندگی در قزوین چگونه است.
فرزندخواندگی از جمله موضوعات بسیار مهم و اثرگذار در زندگی کودکان بیسرپرست و بدسرپرست است؛ موضوعی که فقط یک فرایند اداری نیست بلکه با آینده، امنیت روانی، رشد عاطفی و حتی هویت یک کودک گره خورده است و خوشبختانه در سال جاری تاکنون، ۳۴ کودک بیسرپرست و بدسرپرست در استان قزوین وارد خانواده شدهاند و این موضوع برای ما بسیار ارزشمند است.
البته باید توجه داشت که فرزندپذیری صرفا به معنای افزایش آمار واگذاری نیست؛ مهم این است که کودک در جای درست و در خانوادهای قرار بگیرد که از نظر قانونی، اخلاقی، جسمی، روانی و اقتصادی توان نگهداری و تربیت او را داشته باشد و در بهزیستی قزوین تلاش میکنیم این مسیر با دقت، نظارت و حساسیت کامل پیش برود تا هم حق کودک حفظ شود و هم خانوادهای که انتخاب میشود، بهترین بستر را برای رشد او فراهم کند.
از طرف دیگر، باید بگویم که تعداد متقاضیان فرزندخواندگی در استان بالا است و همین مساله باعث میشود اولویتبندی و امتیازبندی اهمیت زیادی پیدا کند، یعنی هر پرونده با دقت بررسی میشود و خانوادهای که واجد شرایطتر باشد، در اولویت قرار میگیرد و این نگاه باعث میشود تصمیم نهایی فقط بر پایه احساسات نباشد بلکه بر اساس ضابطه، عدالت و مصلحت کودک باشد.
ایرنا. فرایند فرزندخواندگی در استان قزوین دقیقا از چه مسیری انجام میشود.
در استان قزوین، تمام امور مربوط به فرزندخواندگی فقط از طریق اداره کل بهزیستی استان و کمیته ستادی فرزندپذیری انجام میشود و این موضوع برای ما بسیار مهم است، چون فرزندخواندگی یک فرایند حساس و تخصصی است و نمیتواند خارج از چارچوب قانونی و نظارتی انجام شود.
سلامت جسمی و روانی نیز شرط جدی است. خانواده باید از نظر جسمی و روانی توان نگهداری و تربیت کودک یا نوجوان را داشته باشد، همچنین اعتیاد به مواد مخدر، مواد روانگردان و الکل، بیماری واگیردار یا صعبالعلاج، مانع جدی برای فرزندپذیری به شمار میآیند.
از نظر دینی هم متقاضی باید به یکی از ادیان تصریحشده در قانون اساسی، یعنی اسلام، زرتشتی، کلیمی یا مسیحی اعتقاد داشته باشد و همه این شرایط برای آن است که حق کودک محفوظ بماند و انتخاب سرپرست با بیشترین دقت انجام شود.
ایرنا. درباره شرایط کودکان واجد واگذاری و محدودیتهای سنی و جغرافیایی چه توضیحی دارید.
نکته بسیار مهم این است که تمامی کودکانی که در خانههای کودکان و نوجوانان نگهداری میشوند، لزوما واجد شرایط فرزندخواندگی نیستند، کودک فقط در صورتی میتواند وارد فهرست واگذاری شود که یکی از شرایط قانونی مشخص درباره وضعیت والدین یا سرپرست او وجود داشته باشد.
برای مثال، اگر امکان شناسایی هیچیک از پدر، مادر و جد پدری وجود نداشته باشد، یا اگر پدر، مادر، جد پدری و وصی منصوب در قید حیات نباشند، کودک میتواند در مسیر واگذاری قرار بگیرد، همچنین اگر سرپرستی کودک با حکم مرجع صلاحیتدار به سازمان سپرده شده باشد و تا 2 سال از تاریخ سپردن، هیچکدام از بستگان قانونی مراجعه نکرده باشند، یا اگر دادگاه تشخیص دهد که خانواده اصلی صلاحیت سرپرستی ندارد و این مشکل حتی با تعیین امین یا ناظر هم برطرف نمیشود، امکان واگذاری وجود دارد.
در خصوص محدودیت سنی نیز باید گفت برای پذیرش کودکان صفر تا پنج سال، متقاضی فقط میتواند از استان محل سکونت خود اقدام کند، اما برای کودکان بالای پنج سال، امکان اعلام درخواست به سایر استانها هم با هماهنگی اداره کل بهزیستی استان محل اقامت وجود دارد.
این تفکیک به این دلیل است که شرایط واگذاری کودکان خردسال حساستر است و معمولا باید در همان محیط جغرافیایی و خانوادگی نزدیکتر بررسی شود، در مقابل، برای کودکان بزرگتر، انعطاف بیشتری وجود دارد تا شانس بیشتری برای یافتن خانواده مناسب داشته باشند.
ایرنا. متقاضیان برای ثبتنام چه مدارکی لازم دارند و چه توصیهای به خانوادهها دارید.
مدارک مورد نیاز برای ثبتنام هم مشخص و دقیق است، متقاضیان باید تصویر تمامی صفحات شناسنامه و کارت ملی زوجین، سند ازدواج، شناسه کاربری سامانه ثنا، اطلاعات سامانه اسکان و املاک وزارت راه و شهرسازی، مدارک شغلی و مدرک محل سکونت را ارائه دهند.
همچنین گواهی عدم سوءپیشینه موثر کیفری متقاضیان و فرزندان آنان، فرم خوداظهاری سلامت جسم و روان زوجین و گواهی پزشک متخصص زنان و زایمان مبنی بر ناتوانی در بچهدار شدن برای زوجین بدون فرزند با سابقه ازدواج کمتر از پنج سال نیز الزامی است، علاوه بر این، آخرین مدرک تحصیلی زوجین، کارت پایان خدمت یا معافیت و پرینت بیمه تأمین اجتماعی یا حداقل شش ماه فیش واریزی بیمه هم باید بارگذاری شود؛ البته کارمندان رسمی دولت از بارگذاری پرینت بیمه معاف هستند.
کمیته ستادی فرزندپذیری با حضور مدیرکل، معاون سلامت اجتماعی، کارشناس دفتر مراقبت در خانه و خانواده استان و همچنین نمایندگان دفتر حقوقی و حراست تشکیل میشود و این ترکیب نشان میدهد که موضوع فقط از زاویه اجتماعی دیده نمیشود بلکه از نظر حقوقی، حفاظتی و تخصصی هم دقیق بررسی میشود.
در واقع، هر پروندهای که وارد این روند میشود، چندین لایه بررسی را پشت سر میگذارد و این بررسیها بهگونهای طراحی شدهاند که کودک در نهایت به خانوادهای سپرده شود که از هر نظر آمادگی لازم را داشته باشد و ما با این سازوکار تلاش میکنیم هم شفافیت را حفظ کنیم و هم از بروز خطا یا تصمیمهای شتابزده جلوگیری شود.
نکته مهم این است که بسیاری از مردم تصور میکنند ثبتنام در سامانه بهمعنای واگذاری قطعی کودک است، در حالی که اینطور نیست، ثبتنام فقط آغاز مسیر است و بعد از آن، غربالگری، بررسی مدارک، مصاحبه و امتیازبندی انجام میشود و در واقع، پرونده زمانی به نتیجه میرسد که همه شرایط لازم احراز شده باشد.
ایرنا. سامانه فرزندخواندگی چه نقشی در این فرایند و چه مزیتی برای متقاضیان دارد.
سامانه فرزندخواندگی از اردیبهشت سال ۹۹ فعال شده و نقش بسیار مهمی در ساماندهی، شفافسازی و تسریع این فرایند دارد و از طریق این سامانه، متقاضیان میتوانند درخواست خود را ثبت کنند، مراحل رسیدگی به پرونده را دنبال کنند و در جریان وضعیت خود قرار بگیرند.
یکی از مهمترین مزایای این سامانه این است که فرایند را شفاف میکند، یعنی متقاضی از همان ابتدا میداند که چه مراحلی پیش رو دارد، چه مدارکی لازم است، چه معیارهایی بررسی میشود و پرونده در چه وضعیتی قرار گرفته و این شفافیت به کاهش سردرگمی و ابهام کمک میکند و باعث میشود افراد با آگاهی بیشتری وارد این مسیر شوند.
از دیگر مزایای سامانه، تشکیل پروفایل برای متقاضیان است که به آنها امکان میدهد وضعیت پروندهشان را پیگیری کنند و همین موضوع هم به نظم اداری کمک میکند و هم موجب میشود ارتباط میان متقاضی و بهزیستی دقیقتر و قابلردیابیتر باشد.
در کنار اینها، سامانه باعث شده واگذاری کودکان واجد شرایط با سرعت و نظم بیشتری انجام شود، البته سرعت به این معنا نیست که دقت فدای شتاب شود؛ برعکس ما تلاش کردهایم هم روند تسریع شود و هم همه مراحل قانونی و کارشناسی با وسواس انجام شود.
ایرنا. چه کسانی در اولویت فرزندپذیری قرار دارند.
در فرزندخواندگی، اولویتها مشخص و قانونی هستند و اینطور نیست که صرفا هر کسی زودتر ثبتنام کند، حتما زودتر کودک به او واگذار شود، بر اساس ضوابط، اولویت نخست با زن و شوهر بدون فرزند است؛ البته به شرطی که از ازدواج آنها دستکم پنج سال گذشته باشد و از ازدواج فعلی فرزندی نداشته باشند.
در اولویت دوم، زنان و دختران بدون شوهر قرار دارند، پس از آن نیز زنان و زوجین دارای فرزند در برخی شرایط میتوانند در فرایند قرار بگیرند و این دستهبندی به این دلیل تعیین شده که مصلحت کودک، پایداری خانوادگی و توان واقعی سرپرستی به دقت سنجیده شود.
ما در بهزیستی قزوین تلاش میکنیم این اولویتبندی با عدالت و دقت اجرا شود، چون تعداد متقاضیان زیاد است و طبیعی است که همه در یک زمان به نتیجه نرسند، مهم این است که هر کودک در مناسبترین خانواده قرار بگیرد.
از نگاه ما، فرزندخواندگی باید بر پایه آمادگی واقعی خانواده باشد، نه صرفا اشتیاق لحظهای، بنابراین اولویتها کمک میکنند تا خانوادهای انتخاب شود که بیشترین همخوانی را با نیازهای کودک داشته باشد و بتواند در بلندمدت، محیطی امن و پایدار فراهم کند.
ایرنا. چه شرایط عمومی برای متقاضیان فرزندخواندگی در نظر گرفته شده است.
شرایط عمومی متقاضیان کاملا مشخص است و رعایت آنها الزامی است، نخست اینکه متقاضی باید تابعیت ایرانی داشته و همچنین باید دستکم یکی از زوجین بیش از ۳۰ سال سن داشته باشد.
از نظر اعتقادی و اخلاقی نیز، متقاضیان باید مقید به انجام واجبات و ترک محرمات باشند، صلاحیت اخلاقی داشته و از نظر قانونی نیز محکومیت جزایی موثر نداشته باشند و اینها برای ما بسیار مهماند، چون کودک قرار است وارد محیطی سالم و امن شود.
از نظر اقتصادی نیز تمکن مالی شرط است؛ یعنی خانواده باید توان تامین هزینههای رشد، آموزش، درمان و زندگی کودک را داشته باشد و علاوه بر آن، متقاضی نباید محجور باشد؛ یعنی از نظر قانونی سفیه یا مجنون محسوب نشود.
توصیه من به همه خانوادهها این است که با آگاهی، صبر و دقت وارد این مسیر شوند، فرزندخواندگی یک تصمیم احساسی لحظهای نیست بلکه تعهدی بلندمدت و مسوولیتی سنگین است و هر خانوادهای که قصد ورود به این مسیر را دارد، باید بداند که کودک نیازمند امنیت، ثبات، محبت، آموزش و حمایت مداوم است، بنابراین مهمترین اصل این است که خانواده از ابتدا آمادگی واقعی داشته باشد، مدارک را دقیق تکمیل کند، در مصاحبهها صادق باشد و بداند که ثبتنام بهتنهایی تضمین واگذاری نیست و اگر این نگاه وجود داشته باشد، فرزندخواندگی میتواند به زیباترین شکل ممکن، هم برای کودک و هم برای خانواده، آیندهای روشن بسازد.
نظر شما